En Sık Yapılan Hata: Net Tutarın Hasılat Sanılması

Pazaryeri, satış bedelinden komisyonunu ve varsa diğer kesintilerini düştükten sonra kalan tutarı satıcının hesabına aktarır. Bu net tutarın hasılat olarak kaydedilmesi, hem hasılatın hem de hesaplanan KDV'nin eksik beyan edilmesi sonucunu doğurur.

Doğrusu: hasılat, nihai alıcıya düzenlenen faturanın tutarıdır. Pazaryerine ödenen komisyon ayrı bir gider kalemidir.

İşlem Akışı ve Karşılığı Kayıtlar

  • Satış: Nihai alıcı adına e-Arşiv fatura düzenlenir; hasılat ve hesaplanan KDV tam tutar üzerinden doğar.
  • Komisyon: Pazaryerinin düzenlediği faturaya dayanılarak hizmet alımı gideri kaydedilir; KDV indirilir.
  • Kargo: Bedeli satıcıya yansıtılıyorsa gider, alıcıya yansıtılıyorsa hasılatın parçasıdır. Bu ayrım sözleşmeye göre belirlenir.
  • Tahsilat: Pazaryerinden gelen para, hasılat kaydı değil, cari hesabın kapanmasıdır.

İade ve İptaller

İade, satışın düzeltilmesi anlamına gelir ve belgelendirilmesi gerekir. Alıcı belge düzenleyemiyorsa gider pusulası veya iade faturası kullanılır. İadelerin doğrudan hasılattan düşülmesi yerine ayrı bir hesapta izlenmesi tercih edilir; böylece dönemsel iade oranı da görünür hâle gelir.

KDV Tarafındaki Etkiler

Satış KDV'si tam tutar üzerinden doğar; komisyon faturasındaki KDV indirilir. İade hâlinde hesaplanan KDV düzeltilir. Pazaryerinin yurt dışında kurulu olduğu hâllerde komisyon hizmeti sorumlu sıfatıyla beyanı gerektirebilir; bu durum sözleşmeye ve hizmetin niteliğine göre ayrıca değerlendirilir.

Dönemsel Mutabakat

Her dönem sonunda pazaryeri raporundaki brüt satış, komisyon, iade ve kargo tutarları muhasebedeki karşılıklarıyla karşılaştırılır. Yalnızca bankaya geçen net tutarın kontrol edilmesi, aradaki kalemleri görünmez kılar ve hataların dönem sonuna kadar fark edilmemesine yol açar.

Yüksek İşlem Hacmi ve Otomatik Aktarım

Pazaryeri satışlarında belge sayısı hızla artar ve elle kayıt sürdürülemez hâle gelir. Bu noktada pazaryeri raporlarının muhasebeye otomatik aktarımı kurulur; aktarım kuralında komisyon, iade ve kargo kalemleri ayrı ayrı tanımlanmalıdır.