Karar Neye Göre Verilir
Şirket türü seçimi bir tercih değil, işletmenin yapısına uygun hukuki biçimin belirlenmesidir. Dört ölçüt belirleyicidir: sorumluluğun kapsamı, vergilendirme biçimi, defter ve raporlama yükü, işletmeden çıkış kolaylığı.
1. Sorumluluk — En Sık Yanlış Bilinen Konu
Şahıs işletmesinde işletme ile işletme sahibi hukuken aynı kişidir. İşletme borçlarından sahibi, işletmeye tahsis edilmiş varlıklarla sınırlı olmaksızın tüm şahsi malvarlığıyla sorumludur.
Limited şirkette ayrı bir tüzel kişilik vardır. Ortak, kural olarak yalnızca taahhüt ettiği sermaye payı kadar sorumludur.
2. Vergilendirme
| Ölçüt | Şahıs işletmesi | Limited şirket |
|---|---|---|
| Verginin konusu | Ticari kazanç — gelir vergisi | Kurum kazancı — kurumlar vergisi |
| Oran yapısı | Artan oranlı tarife | Tek oran |
| Kâr ortağa aktarılırken | Ek vergileme yok — kazanç zaten sahibinindir | Kâr payı dağıtımında stopaj ve beyan yükümlülüğü doğar |
| Zarar durumu | Diğer gelir unsurlarıyla mahsup imkânı | Kurum bünyesinde izlenir |
Pratik sonuç: kazancın işletmeden çekileceği durumlarda şahıs işletmesi çoğunlukla daha basittir. Kazancın şirkette bırakılıp yeniden yatırıma dönüşeceği durumlarda sermaye şirketi yapısı öne çıkar. Oranlar ve tarife dilimleri yıllık olarak güncellendiğinden, karşılaştırma kuruluş yılına ait güncel değerlerle yapılmalıdır.
3. Defter ve Raporlama Yükü
Şahıs işletmesi, kanunda belirlenen hadleri aşmadığı sürece işletme hesabı esasında defter tutabilir. Limited şirket ise ticari defterlerini her hâlükârda bilanço esasına göre tutmak zorundadır. Ayrıntı için defter türü karşılaştırmasına bakılabilir.
Limited şirkette ayrıca pay defteri, genel kurul ve müdürler kurulu karar defteri tutulur; genel kurul toplantıları usulüne uygun yapılır ve tescil edilir.
4. Kuruluş, Ortak Alma ve Çıkış
- Kuruluş: şahıs işletmesinde mükellefiyet tesisi yeterlidir. Limited şirkette esas sözleşme, tescil ve asgari sermaye şartı vardır.
- Ortak alma: şahıs işletmesinde mümkün değildir; ortaklık istendiğinde yapı değiştirilmelidir. Limited şirkette pay devriyle olur.
- Devir: limited şirkette işletme, pay devri yoluyla bütün hâlinde el değiştirebilir. Şahıs işletmesinde devir, tek tek varlık devri anlamına gelir.
- Kapanış: şahıs işletmesinde terk bildirimi yeterlidir. Limited şirkette tasfiye süreci işletilir ve süreç belirgin biçimde uzundur.
Her İki Yapıda Ortak Olanlar
Bazı yükümlülükler yapıdan bağımsızdır ve seçimde ayırt edici değildir: fatura ve belge düzeni, KDV ve stopaj beyannameleri, çalışan varsa SGK yükümlülükleri, hadleri aşıldığında e-Fatura ve e-Defter uygulamalarına geçiş.
Değerlendirme Sırası
- Faaliyet, üçüncü kişilere karşı yüksek tutarlı borç doğuruyor mu?
- Beklenen yıllık kazanç, tarife dilimlerinin neresine düşüyor?
- Kâr işletmede bırakılacak mı, çekilecek mi?
- Kısa vadede ortak alınması veya işletmenin devri gündemde mi?
- Karşı taraf (kamu ihalesi, kurumsal müşteri, banka) sermaye şirketi şartı arıyor mu?
Bu soruların cevabı işletmeye özgüdür; genel geçer bir üstünlük sıralaması yoktur.